ดาวแดงเหนือแผ่นดินจีน

ค่อยๆ อ่านเก็บเล็กผสมน้อย อ่านมานานพอสมควรจนสุดท้ายก็จบจนได้ มาบันทึกไว้สักหน่อย

ดาวแดงเหนือแผ่นดินจีน หรือ Red Star Over China เป็นหนังสือสารคดีของ Edgar Snow นักข่าวอเมริกันที่เข้าไปในเขตโซเวียตทางตะวันตกเฉียงเหนือของพรรคคอมมิวนิสต์จีน ในปี 1936 ช่วงปลายของสงครามกลางเมืองจีนรอบแรก (ดูบล็อก History of China: Late Qing to People's Republic ประกอบ) เพื่อดูว่า "เขตโซเวียต" ของจีนฝ่ายแดงที่ถูกปิดล้อมจากฝ่ายขาว (รัฐบาลนานกิงของเจียงไคเช็ค) มีหน้าตาเป็นอย่างไร

รัฐบาลเจียงไคเช็คใช้สงคราม propaganda โฆษณาชวนเชื่อว่าเขตจีนแดงโหดร้าย ทารุณ ปล้นฆ่าข่มขืน เต็มไปด้วยโจรป่าแดง แต่สิ่งที่ Snow พบกลับตรงกันข้ามคือ นักรบเด็กหนุ่มที่มีวินัยสูง ใช้ชีวิตสมถะ (เพราะยากจน+ถูกปิดล้อม) อดทน แต่กำลังใจดีเยี่ยม และซื้อใจชาวบ้าน ชาวนาในพื้นที่ได้ เพราะช่วยปลดปล่อยชาวนายากจนจากเจ้าที่ดิน (ฟิวดัลจีน) ที่ร่ำรวยและขูดภาษี บวกกับปฏิบัติต่อชาวบ้านด้วยดี (อยากได้อะไรซื้อเอา ไม่ขโมย)

Snow ยังมีโอกาสได้คุยกับผู้นำของพรรคคอมมิวนิสต์จีนหลายๆ คนที่ถูกทางการขาวตั้งค่าหัวแพงลิบลิ่ว พบว่าทุกคนจะคล้ายๆ กันคือมีความคิด ได้รับการศึกษาสูง แต่มีความแค้นต่อราชวงศ์ชิง/พรรคก๊กมินตั๋งที่ฟอนเฟะ เลยหนีมาอยู่ร่วมกับพรรคคอมมิวนิสต์ หลายๆ คนจะเรียลลิสติกมาก ความเป็นอยู่สมถะ รักลูกน้อง ออกรบในแนวหน้าเอง

ตัวอย่างแกนนำที่ Snow ได้สัมภาษณ์ก็มีทั้งเหมาเจ๋อตงเอง โจวเอินไหล สีไห่ตง จูเต๋อ หลินเปียว เป็นต้น

ฝ่ายแดงในเขตโซเวียตจีนนี้ เป็นกลุ่มที่โดนพรรคก๊กมินตั๋งขับไล่และล้อมปราบในปี 1927 และโดนขับไล่จากภาคใต้ของประเทศ เดินทัพทางไกลหรือ long march ในปี 1934-1935 ก่อนจะหนีมาตั้งฐานที่มั่นในภาคตะวันตกเฉียงเหนือช่วงปี 1935 เป็นต้นมา ช่วงที่ Snow มาดูคือฐานทัพเริ่มจะมั่นคงแล้ว ก่อนที่เจียงไคเช็คจะเข้ามาปราบใหญ่อีกรอบในปลายปี 1936

เขตโซเวียตในตอนนั้นมีดีแค่คน ทักษะ และกำลังใจ เพราะทรัพยากรขาดแคลนมาก (น้ำตาลและเกลือยังหายาก) อาวุธก็น้อย ใช้สงครามกองโจรเป็นหลัก ถ้าโดนเจียงไคเช็คบี้ดีๆ อาจจะล่มไปแล้ว แต่สุดท้ายเกิดเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงที่ซีอานในช่วงปลายปี 1936 เพราะกองทัพพันธมิตรของเจียงไคเช็คในภาคเหนือ (ทัพอีสานของจางเซี่ยเหลียง และทัพพายัพของหยางหู่เฉิง) ก่อกบฏจับตัวเจียงไคเช็คขณะเดินทางไปเยี่ยมซีอานเพื่อเตรียมปราบโซเวียตจีน (ฐานของเจียงไคเช็คอยู่ที่นานกิง) ทำให้สุดท้ายเจียงไคเช็คยอมพักรบกับกองทัพแดงชั่วคราว เพื่อต้านญี่ปุ่นที่รุกเข้ามาในปี 1937 จุดเริ่มต้นของสงครามมหาเอเชียบูรพา

อ่านหนังสือเล่มนี้จบแล้ว ทำให้พอสรุปเหตุปัจจัยที่ทำให้ฝ่ายของเจียงไคเช็คพ่ายแพ้ฝ่ายของเหมาในระยะยาวได้ดังนี้

• ฝ่ายของเหมาทำลายระบบเดิมๆ ของจีนคือลัทธิหยู (ขงจื้อ) และระบบเจ้าที่ดิน ซึ่งเป็นธรรมเนียมปฏิบัติเดิมที่สืบทอดมายาวนาน มีทั้งข้อดีและข้อเสีย แต่พอข้อเสียรวมๆ กันเยอะเข้าทำให้กดชนชั้นล่างมากๆ ชีวิตความเป็นอยู่แร้นแค้น ทำให้พอฝ่ายของเหมาเข้ามาปลดปล่อยแล้ว ชาวบ้านรักใคร่และเข้าร่วมกับกองทัพแดง ในขณะที่ฝ่ายของเจียงทำลายราชวงศ์ชิงก็จริง แต่ก็ประณีประนอมกับชนชั้นนายทุนและศักดินาท้องถิ่นเดิมอยู่ดี
• อุดมการณ์ของฝ่ายเหมา (คอมมิวนิสต์แบบมาร์กซ์-เลนนิน) น่าศรัทธามากกว่า ก้าวหน้ากว่าฝ่ายของเจียง (ฟาสซิสต์+นายทุน)
• การบริหารจัดการของฝ่ายแดงมีประสิทธิภาพมากกว่า คือรบแบบคนจนมากๆ เลยต้องบีบให้ปากกัดตีนถีบ อดทนต่อสู้ ต้นทุนในการจ้างทหารต่ำมาก เพราะทหารรบด้วยจิตใจและอุดมการณ์มากกว่ารบด้วยเงิน ใช้ยุทธวิธีกองโจรที่เหมาะสมกับตัวเองมากกว่า เน้นงานมวลชนแก่ชาวบ้านในพื้นที่ ทำให้ชาวบ้านเป็นพวก และระบบ supply chain การส่งกำลังบำรุง สามารถอาศัยชาวบ้านได้

มีมิตรสหายบอกว่าหนังสือเล่มนี้ออกจะโปรพรรคคอมมิวนิสต์จีนมากไปหน่อย (แต่ตัว Snow เองเป็นอเมริกันเสรีนิยม) ดังนั้นควรจะหาหนังสือเล่มอื่นมาบาลานซ์ด้วย อันนี้ก็ต้องตามอ่านกันต่อไป