วันนี้ครึ้มใจเป็นพิเศษลองเอา KDE 4.0 มาเล่น (ห้ามเรียกว่า KDE4 เฉยๆ นักพัฒนาโกรธ มันคนละอย่างกัน!) เล่นอยู่ได้ประมาณ​ 20 นาที เอาออกแทบไม่ทัน คือถึงแม้ได้ยินเสียงวิจารณ์กันมาเยอะ แต่ไม่คิดว่ามันจะแย่ขนาดนี้

(บล็อกนี้แฟน KDE กรุณาข้ามไป ถ้าไม่เชื่อ ผมใส่แท็ก Rant ไว้ด้วย อย่าหาว่าไม่เตือน)

ผมลงบน Ubuntu Hardy หลังเบต้าแต่ตามอัพเดตตลอด โดยใช้วิธี apt-get install kde4 มันดื้อๆ (เป็นแพกเกจของ Kubuntu) เท่าที่ได้ลองใช้ มีข้อสังเกตดังต่อไปนี้

หน้าตา

มองแวบแรกรู้สึกดูดีขึ้น ต้องยกความดีให้กับไอคอนใหม่ Oxygen มันจะดูเรียลลิสติกหน่อย (คล้ายๆ ไอคอนของแมค แต่สีไม่สดเท่า) ข้อติมีเล็กน้อย คือรู้สึกว่า contrast ของไอคอนมันน้อยไปนิด

ส่วนธีม widget โดยรวมถือว่าโอเค ไม่ดีมากแต่ก็ไม่แย่ คือมันดูเรียบง่ายมากขึ้น ไม่รกทุเรศเหมือนก่อน (ใครจำ Keramik ได้บ้าง?) แต่บาง widget ก็แปลกๆ เช่น groupbox มีแต่ขอบบนไม่มีขอบล่าง, dropdown menu ไม่มีเส้นขอบ (สีกลืนไปกับพื้นหน้าต่างเลย)​ และทุกอย่างมันดูใหญ่ๆ ชอบกล (ภาพประกอบ)

Window decoration คนด่ากันเยอะ เพราะมันดูยากมากว่าอันไหนเป็น active อันไหนไม่ใช่ ซึ่งเห็นด้วยอย่างแรง

เอ้อ แถมนิดตรงว่าเอาโปรแกรม GTK+ มารันแล้วได้ธีมสุดโบราณมา อ่านในคอมเมนต์ของ OSNews บอกว่าเป็น regression คือ KDE3 ไม่เป็น

Desktop

ของใหม่กิ๊งใน KDE 4.0 คือโครงการ Plasma ซึ่งเค้าอ้างว่าจะเปลี่ยนวิธีคิด (paradigm) ของ WIMP ที่เราใช้กันมาเป็นสิบปี โดยไอเดียหลักคือเอาไอคอนกับ widget (แบบของ Dashboard) มารวมกัน แล้วให้ชื่อมันใหม่ว่า Plasmoid จากนั้นเปลี่ยนแนวคิดของ desktop, panel (ทาสก์บาร์ถ้าเรียกภาษาวินโดวส์) และอะไรอย่างอื่นที่คล้ายกัน ให้เป็น container ของ Plasmoid

ไม่รู้ว่าอธิบายรู้เรื่องหรือเปล่า (มันต้องลองใช้เอง) สมมติว่าเราอยากเพิ่มนาฬิกาลงใน panel เจ้านาฬิกาอันนี้ถือเป็น plasmoid หนึ่งอัน จะอยู่ใน panel หรือใน desktop ก็ถือเป็นวัตถุประเภทเดียวกัน ไอคอนไฟล์หรือโฟลเดอร์ต่างๆ ที่อยู่บน desktop ก็ถือเป็น plasmoid เช่นกัน

ผมยังสรุปไม่ได้ว่าแนวคิดนี้มันดีแค่ไหน เพราะ implementation ของ KDE 4.0 มันแย่มากจนบอกไม่ได้ว่าแนวคิดหรือ implementation กันแน่ที่เป็นปัญหา

• ลากไฟล์ใส่ในโฟลเดอร์ไม่ได้ (กลายเป็นแค่ plasmoid วางทับกัน เหมือนกับลาก widget ใน Dashboard)
• คลิกที่ไอคอนไฟล์แล้ว remove ก็กลายเป็นแค่ไม่แสดง plasmoid ของไฟล์นั้น แต่ตัวไฟล์จริงยังอยู่ (ต้องลบโดยใช้ file manager)
• ย้ายตำแหน่ง plasmoid จาก desktop มาใส่ panel ไม่ได้ (มันควรจะทำได้ เพราะเหมือนเป็นการย้าย container) ต้อง remove แล้ว add ใหม่สถานเดียว

รู้สึกว่า implementation ปัจจุบันยังกั๊กๆ อยู่ คือถ้า Plasma ถือเป็น paradigm shift อย่างที่คุยจริงๆ ทาง KDE ต้องกล้าทิ้ง desktop paradigm ไปเลย แต่นี่เหมือนยังห่วงว่าคนจะยึดติดของเก่า เลยทำผสมๆ ซึ่งสุดท้ายแย่ทั้งสองแบบ

Menu

Plasma ว่าแย่แล้วแต่ยังไม่ที่สุด อันที่เลวร้ายสุดๆ คือเมนูอันใหม่ชื่อ KickOff ซึ่งเอามาจากของ OpenSUSE มันจะคล้ายๆ กับเมนูของ Vista แต่แย่กว่า

• คลิกที่ไอคอน K ปั๊บจะเห็นแท็บ 5 อันหลัก (ภาพประกอบ) แบ่งเป็นหมวดๆ เช่น Applications, Favourite, Logoff เราสามารถสลับระหว่างแท็บได้โดยเอาแค่เมาส์ชี้ (hover)
• แต่พอเข้าไปในแท็บแต่ละอันแล้ว ในกรณีที่มีเมนูหรือโฟลเดอร์ย่อย (เช่น Applications > Internet) วิธีเข้าไปอีกชั้นคือการคลิก ไม่ใช่ hover
• การเข้าไปชั้นที่สองคือการโหลดเมนูมาแสดงแทนชั้นแรก ดังนั้นถ้าต้องการถอยกลับ 1 ขั้น ทางขอบซ้ายมือจะมีแถบ back เล็กๆ ให้ อันนี้จะต่างกับของ Vista ที่ใช้วิธีแตก tree เวลากลับก็ย่อ tree ลงมาเหมือนของเดิม

สรุปว่าเมนูอันเดียว มี 3 paradigm คือ แท็บ, คลิกเพื่อเปิด และ back แบบของเว็บเบราว์เซอร์ งงตาย

เมนูพื้นๆ แบบของ GNOME นี่ล่ะ ใช้ดีที่สุดแล้ว (สิ่งที่ผมทำเป็นอย่างแรกเวลาใช้ XP คือเซ็ตเมนูกลับเป็น classic)

Dolphin

ผมแอนตี้ KDE มานาน สาเหตุสำคัญอันหนึ่งคือ Konqueror อันรกรุงรังและพยายามจะทำทุกสิ่ง (แฟน KDE จะมาเถียงกลับว่านี่แหละฟีเจอร์ Konqueror โคตรเก่ง ฯลฯ) พอมาใน KDE 4.0 นี้ เราก็เห็นการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญคือ file manager ตัวใหม่ชื่อ Dolphin

Dolphin หน้าตาสะอาดสะอ้านกว่าของเดิมมาก (ภาพประกอบ) อารมณ์มันคล้ายๆ Nautilus ผสม Finder (มี column view ด้วยนะ)

Dolphin ดูดีทุกอย่าง ยกเว้นว่าเวลาคลิกไอคอน มันจะเป็นการเปิดไฟล์แทนการเลือกไฟล์ นั่นแปลว่าการจัดการไฟล์ทำได้ยากมาก (เพราะเลือกไฟล์ไม่ได้) และผมหาที่ตั้งค่าไม่เจอ ไม่รู้ว่านี่เป็น default behavior ของ KDE เอง หรือว่า Kubuntu มันตั้งมาให้ห่วย

แต่สรุปว่า Dolphin เป็นพัฒนาการ อันไหนดีก็ชมครับ

Konqueror

• เมนูยังเลอะๆ เทอะๆ เหมือนเคย
• ไม่มีช่องสำหรับ search เหมือน Firefox (หาในเมนูไม่เจอ เหตุผลที่หาไม่เจออ่านข้อที่แล้ว)
• ทำไมมันต้องขึ้นเตือนด้วยว่า จะเก็บคุกกี้หรือเปล่า (ทุกคนต้องตอบเก็บอยู่แล้วสิ ไม่งั้นจะเข้าเว็บได้เหรอ) ไร้สาระมาก
• ลองสั่ง customize toolbar ดู​ หน้าตาไดอะล็อกยังกะเพิ่มปุ่มใน Office 97 มีปุ่มเป็นร้อยใครจะไปไล่หา (ปุ่มไร้สาระพวก Open with Firefox, Open with OpenOffice.org พี่เล่นใส่มาหมด)

สรุป: ถ้าอยากใช้ WebKit ใช้ Safari เถอะครับ

Kopete

ผมเคยเขียนบล็อกด่า Kopete ไว้เมื่อนานมาแล้ว มันปรับปรุงขึ้นนะ คือตรง Configure… ลดลงมาเหลือ 3 อันแน่ะ (จากเดิม 6)

• Kopete (และโปรแกรม multiple-IM อื่นๆ เช่น Pidgin, Adium) มีปัญหาเรื่องการจัดการ account (เพราะคนเรามีหลายอัน) การสั่ง online/offline โปรแกรมพวกนี้เลยพยายามให้เราสั่งทีเดียว online ทุก account ซึ่งผมไม่ชอบเท่าไรนัก การสั่งทีละ account นั้นทำได้ แต่ของ Kopete นั้นทำได้ยากกว่า Pidgin หรือ Adium (ซึ่งอยู่ในเมนู File) มาก คือต้องคลิกที่ไอคอนมุมขวาล่างสุดของโปรแกรม เพื่อเปิด account pane แล้วค่อยคลิกขวาสั่งอีกที
• การสั่ง online/offline หรือเปลี่ยนสถานะ (เช่น away) จะสั่งเฉยๆ ก็ไม่ได้ ต้องกดเข้าไปในเมนูอีกชั้นเพื่อระบุว่าเราจะตั้ง status message เป็นอะไรอีก (ซึ่งผมใส่ none) กดเยอะขึ้นโดยใช่เหตุ
• Gtalk ผมแสดงชื่อเพื่อนไม่ครบ หาสาเหตุไม่เจอ (เปิดเทียบกับใน Gmail ก็แล้ว)

การใช้งานจริงไม่ทราบ เพราะลองใช้ได้แป๊บเดียวก็พบว่ามันแย่มาก ไม่ไหว

สรุป

การที่นักพัฒนาของ KDE ดึงดันออก KDE 4.0 แล้วมาอ้างแบบไถๆ ว่าเป็นรีลีสสำหรับนักพัฒนา เน้นเทคโนโลยีข้างใต้ เป็นหายนะอย่างรุนแรงของวงการซอฟต์แวร์ในรอบสิบปี คำกล่าวอ้างของนักพัฒนา KDE คือ KDE 4.0 (รีลีส) ไม่ใช่ KDE4 (วิชั่น) เป็นแค่จุดเริ่มต้นเท่านั้น อยากลองของจริง กรุณารอ KDE 4.1, 4.2 ต่อไป (ไม่เอา KDE 5 ไปเลยละฮะ)

ที่น่าเศร้ากว่านั้นคือมีคนเตือนทีม KDE เยอะมากว่าไม่ควรทำเช่นนี้ อาจเรียกเป็น KDE 4.0 Technology Preview หรือ Developer Preview ก็ได้ (มีอันนึงฮามาก เสนอให้เรียกว่า KDE 4.0 CTP) แต่ไม่มีใครฟัง แถมโดนด่ากลับด้วย ตา Aaron Seigo เนี่ยตัวดีเลย ผมนั่งอ่านมหากาพย์ระหว่าง Seigo กับ OSNews มาตลอด ซาบซึ้ง

สรุปให้จบแบบได้ใจความ คือ KDE เปลี่ยนจากรกๆ มาเป็นงงๆ และคาดว่าจะงงๆ ต่อไปอีกสักระยะหนึ่ง และผมฟันธงว่า Plasma จะถูกยกเลิก กลับไปใช้ WIMP เหมือนเดิม

ส่วนเทคโนโลยีข้างใต้ KDE 4 นี้น่าสนใจหลายตัวครับ รอดูว่าจะมีโปรแกรมอะไรเอามาใช้ได้บ้าง คือรู้สึกมานานแล้วว่าทีม KDE เขียนโปรแกรมเก่ง แต่ออกแบบ usability ห่วย เสียดายของน่ะ (ส่วน GNOME นี่ usability ดี แต่ฟีเจอร์พัฒนาช้า…มาก)

ผู้ใช้ GNOME ที่มีความสุขดีอยู่แล้ว ไม่ต้องขวนขวายครับ เปลืองแบนด์วิธ

รีวิวอื่นๆ อ่านประกอบ เดี๋ยวจะหาว่าเราด่าคนเดียว

• Ars Technica
• OSNews