เชิงอรรถยุทธภพ

ช่วงหลังๆ มาเรียนรู้ประวัติศาสตร์จีนจากการอ่านนิยายกำลังภายในหรือนิยายอิงประวัติศาสตร์ จุดเด่นของวิธีการเรียนแบบนี้คือเราใช้นิยายเป็น "จุดตั้งต้น" เพื่อเรียกความสนใจของตัวเราเองต่อเหตุการณ์จุดนั้นในประวัติศาสตร์จริง พอความสนใจเริ่มมาแล้ว การไปอ่านข้อมูลเพิ่มเติม (ส่วนใหญ่ก็จาก Wikipedia) ไม่ใช่เรื่องยากเย็นอะไรนัก

เพียงแต่นิยายจีนที่ตีพิมพ์ในประเทศไทย ส่วนใหญ่ก็นิยมนำประวัติศาสตร์เฉพาะบางช่วงบางตอนของจีนมาดัดแปลง (มันป๊อปเป็นช่วงๆ) ตัวอย่างเช่น ถ้าอ่านสายของหวงอี้ (มังกรคู่-เหยี่ยวมาร) ผนวกกับไตรภาคสุยถังของจิ่วถู (ยุทธการ-ขุนโจร-เทพบุตร) ก็จะได้ความรู้ประวัติศาสตร์จีนช่วงปลายราชวงศ์สุย ไล่มาจนถึงช่วงกลางของราชวงศ์ถัง (กบฎอันลู่ซาน) เกือบครบ หรือถ้าอ่านชุดมังกรหยกคู่กับเทพมารสะท้านภพ ก็จะเข้าใจประวัติศาสตร์ช่วงปลายซ้อง-หยวน-ก่อตั้งหมิง

ประวัติศาสตร์จีนช่วงที่ผมรู้สึกว่าถูกดัดแปลงเป็นนิยายน้อยหน่อย (หรืออาจเป็นเพราะผมอ่านไม่ตรงจุดเอง) คือราชวงศ์ชิงหรือแมนจู ราชวงศ์สุดท้ายของจักรวรรดิจีน โชคดีมากที่มีคุณต่อพงษ์ เศวตามร์ ของเครือผู้จัดการ เขียนสรุปประวัติศาสตร์จีนช่วงนี้ (แบบที่ผมอยากได้เป๊ะๆ) ลงในเว็บไซต์ Manager เป็นตอนๆ และรวมเล่มขายเรียบร้อยในชื่อ เชิงอรรถยุทธภพ

เชิงอรรถยุทธภพ เขียนเล่าประวัติศาสตร์แยกเป็นช่วงๆ (เพราะเขียนในรูปคอลัมน์) โดยจะหยิบเหตุการณ์ในนิยายหรือซีรีส์กำลังภายในมาอธิบายว่าประวัติศาสตร์ในช่วงนั้นเป็นอย่างไร หรือถ้าเป็นจุดที่ประวัติศาสตร์ค่อนข้างคลุมเครือ ผู้เขียนก็จะวิเคราะห์เพิ่มเติมว่าสิ่งที่เกิดขึ้นจริงๆ แล้วมัน "น่าจะ" เป็นอย่างไร (โดยมีหลักฐานที่ค่อนข้างเป็นวิชาการสนับสนุน) นับว่าทำได้ดีมากๆ

เข้าใจคุณต่อพงษ์เคยเขียน "เชิงอรรถมังกรหยก" ที่จับความในยุคราชวงศ์ซ้อง-หยวน-หมิง มาก่อนแล้ว เล่มนี้เลยเน้นไปที่ราชวงศ์ชิง ไล่มาเรื่อยๆ จนถึงจีนยุคเจ้าพ่อเซี่ยงไฮ้และกังฟูฮ่องกง

ความรู้เรื่องราชวงศ์ชิงตอนต้นของผมจำกัดแค่ "อุ้ยเสี่ยวป้อ" เท่านั้น (ซึ่งผมมองกลับกับหลายๆ คน โดยรู้สึกว่าเป็นเรื่องที่ไม่ค่อยสนุกเท่าไรนักของกิมย้ง) การอ่านหนังสือเล่มนี้จึงช่วยเปิดหูเปิดตาเรื่องราชวงศ์ชิงตอนต้นมากๆ

การผงาดขึ้นมายิ่งใหญ่ของแมนจูเหนือจีนฮั่น เป็นเรื่องมหัศจรรย์มากเพราะคนแมนจูมีน้อยกว่าคนฮั่นมากๆ แต่กลับสามารถปกครองจีนฮั่นได้อย่างไม่น่าเชื่อ (และ "เอาอยู่" ด้วยหลายเหตุปัจจัย) เหตุผลหนึ่งคงมาจากราชวงศ์หมิงตอนปลายมีปัญหามากมาย และราชวงศ์ชิง "โชคดี" มากๆ ที่มีฮ่องเต้เก่งๆ อย่างต่อเนื่องในช่วงแรก (ดูข้อมูลในวิกิพีเดียประกอบ)

  1. นูเอ่อฮาซื่อ - ฮ่องเต้องค์แรกของชิง ผู้รวมเผ่าแมนจูเป็นปึกแผ่น ไม่ได้ปกครองจีนเพราะตายก่อน แต่ลูกหลานอวยยศเป็นปฐมกษัตริย์ให้ทีหลัง (อารมณ์เดียวกับเจงกิสข่าน)
  2. หวงไท่จี๋ หรือ ฉงเต๋อ - ผู้ขยายแสนยานุภาพของแมนจู (และเปลี่ยนชื่อเผ่าจากนีเจิน เป็นแมนจู) เกือบปราบหมิงสำเร็จแล้ว แต่ตายก่อนที่หน้าด่าน
  3. ซุ่นจื่อ - เป็นจักรพรรดิองค์แรกของชิง ในยุคที่ยึดปักกิ่งได้สำเร็จ อย่างไรก็ตาม เขาเป็นจักรพรรดิหุ่นที่เหล่าแม่ทัพเชิดขึ้นมาเป็นผู้ปกครองตั้งแต่อายุ 6 ขวบ (เพราะพ่อตายก่อน) ถ้าใครอ่านอุ้ยเสี่ยวป้อ เขาคืออดีตจักรพรรดิ พ่อของคังซี ที่สละบัลลังก์แล้วหนีไปบวชนั่นเองครับ (เรื่องจริงในประวัติศาสตร์ชไม่มีหลักฐานชัดเจน)
  4. คังซี - จักรพรรดิคู่บุญของอุ้ยเสี่ยวป้อ เป็นจักรพรรดิตั้งแต่ยังเด็ก แต่ดันเก่งแบบมหัศจรรย์ ปราบแม่ทัพนายกองแล้วรวบอำนาจกลับมาได้ (ในอุ้ยเสี่ยวป้อจะแจกบทให้อุ้ยเสี่ยวป้อเป็นผู้ช่วยของคังซีในการรวบอำนาจแทน) ครองราชย์นานถึง 61 ปี ยุคทองของชิงเริ่มที่รัชสมัยนี้
  5. ยงเจิ้ง - ช่วงปลายยุคของคังซีมีความวุ่นวายเรื่องการชิงอำนาจของพระโอรส (แยกเป็นสายของอ๋องสี่ กับอ๋องสิบสี่ ใครที่คุ้นๆ ชื่อพวกนี้ ก็มาจากสมัยนี้) สุดท้ายอ๋องสี่ขึ้นครองราชย์ได้เป็นจักรพรรดิยงเจิ้ง ถึงแม้ภาพลักษณ์ของยงเจิ้งไม่ค่อยดี (ฆ่าน้อง) แต่คุณต่อพงษ์ก็วิเคราะห์ว่ายงเจิ้งเก็บหอมรอมริบ สร้างฐานะท้องพระคลังให้เข้มแข็ง เป็นฐานสำคัญสำหรับยุคถัดไป ช่วงของยงเจิงเป็นยุคสั้นๆ ประมาณ 13 ปี
  6. เฉียนหลง ราชวงศ์ชิงโชคดีมากที่ เฉียนหลง หลานของคังซีกลับเป็นจักรพรรดิที่โดดเด่นในระดับเดียวกัน (ชิงเลยมียุคทองสองรอบ) เฉียนหลงได้เป็นจักรพรรดิตอนหนุ่ม เจ้าสำราญ ชอบปลอมตัวไปเที่ยว แต่ก็บริหารงานได้เป็นเยี่ยม มีโครงการรวบรวมตำราวิชาการครั้งใหญ่

เฉียนหลงฮ่องเต้ครองราชย์นาน 60 ปีแล้วสละบัลลังก์ให้พระโอรสเป็นต่อ แต่ช่วงปลายของเฉียนหลงก็มีปัญหาข้าราชบริพารเก่าก่อนเริ่มครองอำนาจและคอร์รัปชั่น จนเป็นปัญหาเรื้อรังที่ทำให้ราชวงศ์ชิงเริ่มเสื่อมลงหลังยุคของเฉียนหลงเป็นต้นมา

สรุปว่าใครสนใจประวัติศาสตร์จีนช่วงราชวงศ์ชิงแบบเข้าใจง่าย เล่มนี้แนะนำครับ (บทความน่าจะมีให้อ่านบนเว็บทั้งหมด แต่อ่านเป็นเล่มก็ง่ายดี)